Μύλοι

 

Περιοχή Μύλοι στους Νερόμυλους.

              Η περιοχή αυτή βρίσκεται βόρεια της κοινότητας Νερομύλων στις παρυφές του Κισσάβου δυτικά  του χειμάρρου που πηγάζει από τις πηγές μάνα νερού. Πήρε το όνομα αυτό, διότι παλιότερα  λειτουργούσαν πολλοί νερόμυλοι – μύλοι για την άλεση δημητριακών ( σιτάρι, καλαμπόκι και σουσάμι ) αλλά και υδροτριβές για την μεταποίηση φλοκάτης και σκουτιού . Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που, όταν πριν δεκαετίες  ( 1927 ) δόθηκαν τα νέα ονόματα στα χωριά, το δικό μας πήρε το όνομα Νερόμυλοι, ενώ μέχρι τότε ονομαζόταν Αϊντινλί – Τουρκοχώρι. Και όλα αυτά χάρη στις πολλές πηγές που υπάρχουν στη μάνα νερού και τροφοδοτούσαν με το απαραίτητο σε ποσότητα νερό τους μύλους και  τα υδροτριβεία.

             Στην ενότητα αυτή θα κάνουμε μια καταγραφή όλων των μύλων και υδροτριβών που υπήρχαν και υπάρχουν ακόμη και σήμερα στο χωριό μας, καθώς ο κλάδος αυτός την εποχή εκείνη ήταν από τους πιο σημαντικούς για τη ζωή των κατοίκων της επαρχίας. Σημαντικός, μιας και ήταν ο μόνος τρόπος για την άλεση του σιταριού και καλαμποκιού, μια δραστηριότητα απαραίτητη για την διατροφή των ανθρώπων.

Παλιές υδροτριβές Παπαδημητρίου

Η μοναδική νεροτριβή που συνεχίζει να λειτουργεί.

Μύλοι και νεροτριβές

      Η αναφορά θα γίνει ξεκινώντας από τον μύλο που βρίσκεται χαμηλότερα στην περιοχή μέχρι τις νεροτριβές που βρίσκονται ψηλότερα. Να αναφέρουμε πως ο πρώτος είναι σε υψόμετρο 245m και ο τελευταίος στα 330m. Έχουμε υψομετρική διαφορά 85 μέτρων. Δυστυχώς, για λίγους έχουμε πολλά στοιχεία σχετικά με την ακριβή χρονολογία που κτίστηκαν και το διάστημα που λειτούργησαν.

 1. Μύλος Μαντζάνα ( σήμερα ιδιοκτησία κληρονόμων Ιωάννη Χονδροδήμου ) είναι ο πρώτος που συναντούμε όπως ανεβαίνουμε τον χωματόδρομο που οδηγεί στους μύλους. Λειτούργησαν σαν ταπητοκαθαριστήρια των Αδερφών Χονδροδήμου  αλλά και σαν βαφείο φλοκάτης ( 1976 – 1995 ), ενώ εδώ και αρκετά χρόνια έπαψαν να λειτουργούν. Αυτό που τον έκανε τότε ξεχωριστό ήταν το πέτρινο κανάλι μέσα από το οποίο το νερό οδηγούνταν στον μύλο.

Τμήμα του κτιρίου από έξω

Ο μύλος όπως φαίνεται από τον δρόμο

Η έξοδος του πέτρινου καναλιού

Το εσωτερικό του κτιρίου  όπως είναι σήμερα

Η είσοδος του πέτρινου καναλιού ψηλά πάνω από το κτίριο

 2. Ανηφορίζοντας τον δρόμο, μετά από λίγα μέτρα στο αριστερό μας χέρι συναντούμε έναν ακόμη μύλο για άλεση δημητριακών ( μετέπειτα λειτούργησε σαν νεροτριβείο ) ιδιοκτησίας Γαζέπη μέχρι και το 1948. Μέχρι και τη χρονιά εκείνη τον λειτουργούσε ο Μιλτιάδης Πάνου, πατέρας του παλιού μας κοινοτάρχη Χρήστου Πάνου. Μετά το 1948 τον μύλο απέκτησε ο Δημοσθένης Χονδροδήμος

Η είσοδος του νερού

Η εξωτερική όψη του κτιρίου που βρίσκεται η νεροτριβή

Η επεξεργασία της φλοκάτης εκεί ξεκίνησε να γίνεται με το μαντάνι – την λειτουργία του αναλύουμε σε επόμενη παράγραφο. Αργότερα έπαψε να λειτουργεί το μαντάνι και η επεξεργασία πλέον γινόταν με την υδροτριβή για την μεταποίηση της φλοκάτης και του σκουτιού. Το σκουτί ή σαμαρο-σκούτι ήταν ένα χοντρό ύφασμα που τοποθετείται κάτω από το σαμάρι, ώστε να μην πληγώνεται το ζώο και να αναπνέει όταν ιδρώνει. Μιας και τότε το μοναδικό μέσο μεταφοράς ήταν  τα ζώα, το σκουτί είχε μεγάλη ζήτηση. Η μεταποίηση της φλοκάτης ουσιαστικά αποτελεί ζώσα παράδοση .

Το εσωτερικό του κτιρίου

Φλοκάτες και σκουτιά

Το εσωτερικό του κτιρίου

Απλωμένες φλοκάτες

 

            Παράλληλα με τη λειτουργία του μύλου  λειτουργούσε και ένα πιεστήριο για την παραγωγή λαδιού από σουσάμι. Το πιεστήριο αυτό λειτουργούσε χειροκίνητα. Μάλιστα στα δύσκολα εκείνα χρόνια της κατοχής, μερικοί πήγαιναν εκεί για να πάρουν τα υπολείμματα του σουσαμιού, τη λεγόμενη κούσπα, για  να τα καταναλώσουν σαν τροφή.

            Θεωρούμε πολύ σημαντικό να αναφερθούμε στην ηλικία του κτιρίου του μύλου αυτού η κατασκευή του οποίου χρονολογείται, κατ’ εκτίμηση,  πριν από 250 χρόνια περίπου, σύμφωνα με τον ιστορικό κ. Δημήτρη Αγραφιώτη. Το κτίσμα αυτό παλιότερα ήταν πολύ μεγαλύτερο. Στο εσωτερικό του υπήρχε το μαντάνι, το πιεστήριο για την παραγωγή λαδιού από σουσάμι , χώρος για τα ζώα με ταΐστρες και φυσικά χώρος για την διαμονή του μυλωνά Πάνου Μιλτιάδη. Δυστυχώς, κάποια στιγμή γκρεμίστηκαν οι βοηθητικοί χώροι και έμεινε μόνο το κτίριο που σήμερα φιλοξενεί την νεροτριβή

3. Συνεχίζοντας προς τα πάνω και πάλι στα αριστερά μας, βρίσκεται ο μύλος ιδιοκτησίας του Περγελέ.  Αργότερα λειτούργησε και σαν νεροτριβή. Σήμερα μόνο μερικά χαλάσματα από τις δεξαμενές και την υδροτριβή του δείχνουν ότι κάποτε εκεί υπήρχε μύλος.

Χαλάσματα του μύλου

Τμήμα της νεροτριβής

Ότι απέμεινε από τον κάναλο

Χαλάσματα

H υδροτριβή το 1972

4. Βορειότερα ανηφορίζουμε αριστερά προς μια διακλάδωση που μας οδηγεί σε μια ακόμη νεροτριβή που λειτούργησε παλιά και ανήκε στον Γκουβελίτσα Ιωάννη. Δίπλα στη νεροτριβή υπάρχουν τα ερείπια της κατοικίας του ιδιοκτήτη. Σήμερα τα χαλάσματα είναι κρυμμένα μέσα στα χόρτα και στα βάτα.

Η νεροτριβή σήμερα κρυμμένη μέσα στα χόρτα

Ερείπια της οικίας του ιδιοκτήτη

5. Σε πολύ μικρή απόσταση από την νεροτριβή αυτή υπήρχε μια ακόμη νεροτριβή  ιδιοκτησίας του Περικλή Χονδροδήμου, αδερφού του Δημοσθένη. Λειτούργησε έως  το 2005. Τον Ιούνιο του  2007 κάηκε στην μεγάλη δασική πυρκαγιά που ξέσπασε στον Κίσσαβο. Αργότερα το κτίριο αγοράστηκε από Λαρισαίο μηχανικό και  ανακαινίστηκε σε μια υπερπολυτελή κατοικία. Χαρακτηριστικό της είναι πως δίπλα της ρέουν τα νερά που χρησιμοποιούνται για τη νεροτριβή και δημιουργούν μικρούς καταρράκτες. Επίσης τμήμα του δαπέδου στο ισόγειο είναι από γυαλί, για να φαίνεται το νερό που ρέει από κάτω.

Το κτίριο σήμερα 

Η οικία όπως φαίνεται από τον δρόμο

Μικρός καταρράκτης μέσα στον περίβολο της οικίας

Το νερό που περνάει δίπλα από την οικία.

6. Δίπλα ακριβώς από την πολυτελή αυτή κατοικία, βρίσκονται τα χαλάσματα μιας υπαίθριας  υδροτριβής και ενός κτίσματος που χρησιμοποιούνταν ως στάβλος ζώων.  Ανήκε σε κάποιον Σπηλιώτη και λειτούργησε έως και το 1982 από τον Δημοσθένη Χονδροδήμο

Χαλάσματα του κτίσματος 

Ότι απέμεινε σήμερα

7. Τις επόμενες νεροτριβές τις συναντάμε μετά από αρκετά μέτρα και αφού ανηφορίσουμε αρκετά ψηλά και φτάσουμε σε υψόμετρο 330 μέτρων. Κατασκευάστηκαν το 1975, από τον Κωστάκη Παπαδημητρίου, ιδιοκτήτη του εργοστασίου κλωστοϋφαντουργίας στην Αγιά. Εκεί υπήρξαν 9 συνολικά νεροτριβές που λειτουργούσαν όλο το 24ωρο, όλες τις ημέρες του χρόνου. Η κατασκευή τους έγινε για να μεταποιούνται οι φλοκάτες που παράγονταν  στο εργοστάσιο της Αγιάς. Αργότερα, όμως, με την εξέλιξη την άνθιση της ταπητουργίας, η ζήτηση για φλοκάτες μειώθηκε αρκετά, με αποτέλεσμα και το υδροτριβείο αυτό να σταματήσει τη λειτουργία του. Το υδροτριβείο αυτό ήταν το μεγαλύτερο και το πιο σύγχρονο από άποψη εγκαταστάσεων.

Το κτίριο με κάποιες αποθήκες στο εσωτερικό του

Τμήμα των καναλιών που οδηγούσαν το νερό στις νεροτριβές

Μια από τις πολλές ‘γούρνες’ των νεροτριβών 

     Σήμερα, ανηφορίζοντας κάποιος τον δρόμο προς τα υδροτριβεία αυτά, αντικρίζει ό,τι απέμεινε από τις σύγχρονες εγκαταστάσεις. Βλέπει τα κανάλια μεταφοράς του νερού από  νεροτριβή σε νεροτριβή, τις νεροτριβές  τους κάναλους και ένα κτίριο που είναι σε καλή κατάσταση. Λίγο πιο πάνω από τις εγκαταστάσεις αυτές, ξεκινά το μονοπάτι που οδηγεί στις πηγές μάνα νερού. Μάλιστα, παράλληλα με το μονοπάτι, υπάρχει και τσιμενταύλακο που κατασκευάστηκε για τη μεταφορά του νερού στα υδροτριβεία.

Δεξαμενή μετά την τελευταία νεροτριβή. Εδώ γινόταν η συλλογή των καταλοίπων της φλοκάτης.

Χαλάσματα μιας οικίας που βρισκόταν στο χώρων των νεροτριβών

Μεταλλική πινακίδα στην οποία αναφερόταν η απαγόρευση εισόδου στην περιοχή των νεροτριβών. Σήμερα στην κυριολεξία κρύφτηκε μέσα στον πλάτανο.

Το κάτω μέρος του κάναλου μιας εκ των νεροτριβών

Το κανάλι – αυλάκι που οδηγούσε το νερό από τη μία νεροτριβή στην άλλη

Το κανάλι

Ο χώρος έξω από το κτίριο

Το εσωτερικό του κτιρίου

8.  Τέλος παίρνοντας το μονοπάτι για τις πηγές μάνα νερού μετά το τσιμεντένιο γεφυράκι που κατασκεύασε ο Παπαδημητρίου για τη μεταφορά του νερού συναντάμε  μερικά χαλάσματα που κατά πάσα πιθανότητα ανήκουν και αυτά σε μύλο η υδροτριβή.

Χαλάσματα της υδροτριβής ή μύλου

     Στην παρακάτω δορυφορική εικόνα του χωριού μας έχουμε σημειώσει με βελάκια και κύκλους τη θέση του κάθε μύλου και νεροτριβής, για να έχετε μια εικόνα για το πού βρίσκονται. Το νερό ξεκινά από τις πηγές μάνα νερού και σταδιακά περνάει από όλους τους μύλους και νεροτριβές, μέχρι να καταλήξει και πάλι στο ρέμα. Αυτό γίνεται χάρη σε ένα μεγάλο δίκτυο με τσιμεντένια αυλάκια.

Η θέση όλων των μύλων και νεροτριβών

Το αυλάκι που σήμερα μεταφέρει το νερό από τις πηγές μάνα νερού στη μοναδική νεροτριβή που λειτουργεί σήμερα.

Το ίδιο αυλάκι οδηγεί το νερό στον κάναλο της νεροτριβής

Παλιό αυλάκι

Η σημασία των μύλων και νεροτριβών για την χωριό μας

     Για το χωριό μας, οι μύλοι και οι νεροτριβές μπορούμε να πούμε πως ήταν ένας τομέας με ιδιαίτερη σημασία για την οικονομία. Οι δεκαετίες του ’60, ’70  και ’80  ήταν η χρυσή εποχή της ταπητουργίας και κλωστοϋφαντουργίας. Υπήρχε η ανάγκη, λοιπόν, να γίνει μεταποίηση φλοκάτης και σκουτιού. Το σκουτί ήταν απαραίτητο τότε για τα σαμάρια στα ζώα, μιας και όλες οι μεταφορές γινόταν με αυτά, αλλά ήταν απαραίτητο και ως μέσο ένδυσης. Έτσι, για κάποιο χρονικό διάστημα, λειτουργούσαν ταυτόχρονα 19 νεροτριβές στο χωριό μας, με αιχμή του δόρατος τις νεροτριβές του Κωστάκη Παπαδημητρίου. Εκεί μεταφέρονταν οι φλοκάτες που παραγόντουσαν στο εργοστάσιό  του.

Ετικέτες από φλοκάτη και κουβέρτα 

     Παλιότερα, όμως, οι φλοκάτες υφίσταντο επεξεργασία με το μαντάνι. Αυτό ουσιαστικά ήταν μεγάλα κομμάτια ξύλου  ( κόπανοι )  που παίρνανε κίνηση από τη φτερωτή που γύριζε με τη βοήθεια του νερού. Τα ξύλα αυτά χτυπούσαν ρυθμικά το μάλλινο ύφασμα, έσφιγγαν τους κόμπους και το νήμα, δίνοντας έτσι περισσότερη αντοχή. Χαρακτηριστικό του μαντανιού ήταν ο πολύ δυνατός θόρυβος κατά το χτύπημα. Μαντάνι λειτουργούσε πολύ παλιότερα στο χώρο όπου τώρα βρίσκεται η νεροτριβή των αδερφών Χονδροδήμου.

        Πέρα, όμως, από τις νεροτριβές σημαντικό ρόλο είχε και η λειτουργία των μύλων . Την περίοδο εκείνη ήταν η μοναδική μέθοδος για την άλεση σιταριού και καλαμποκιού. Και είχε βαρύνουσα σημασία η δραστηριότητα αυτή, μιας και είχε να κάνει με την διατροφή του ανθρώπου. Δε θα ήταν υπερβολή να πούμε πως οι μύλοι τότε ήταν μια μικρή βιομηχανία. Μάλιστα στο χωριό μας υπήρχαν περισσότεροι μύλοι και από την Αγιά

Οι νεροτριβές σήμερα

       Η μοναδική νεροτριβή που συνεχίζει να λειτουργεί μέχρι και σήμερα είναι αυτή των α/φων Χονδροδήμου. Σήμερα εξυπηρετεί τοπική υφαντουργία για μεταποίηση φλοκάτης και σκουτιού.  Και για να γίνει αυτό θα πρέπει να παραμείνουν στην νεροτριβή για 10 με 18 ώρες.  Μετά το πέρας αυτού του χρονικού διαστήματος, η φλοκάτη και το σκουτί χάνει περίπου το 30% του μεγέθους.

         Η νεροτριβή αυτή έχει σχήμα κωνικό με βάθος μέσα στο έδαφος 2.20 μέτρα. Στο πάνω μέρος έχει άνοιγμα 1,70 μ και στο κάτω 0,60 και ξύλινη επένδυση περιμετρικά. Στο άνοιγμα αυτό μέσα στο έδαφος καταλήγει το στόμιο ενός κάναλου  ( καρούτα ) που αναγκάζει το νερό να χτυπάει στα άκρο της νεροτριβής και να περιστρέφεται. Ο κάναλος έχει ύψος 10μ και άνοιγμα 1μ στο πάνω μέρος και 7εκ στο κάτω μέρος. Τροφοδοτείται από πάνω με νερό μέσω τσιμεντένιου αυλακιού. Έτσι, όταν είναι γεμάτος με νερό, αυτό βγαίνει με μεγάλη πίεση από το στόμιο.

Ο κάναλος

Η είσοδος του νερού στον κάναλο

Σκουτί πριν επεξεργασία

Επεξεργασμένη φλοκάτη

Ο κάναλος που οδηγεί το νερό με πίεση στη νεροτριβή

Ράψιμο φλοκάτης πριν την μεταποίησή της . ( φωτο. Ι. Γουργιώτη )

Μεταποίηση της φλοκάτης  ( φωτο Ι. Γουργιώτη )

Το νερό οδηγείτε στον κάναλο

Άρδευση κτημάτων

       Ιδιαίτερη σημασία είχαν οι πηγές του χωριού μας για την άρδευση των κτημάτων. Τότε έως και 1100 στρέμματα ποτίζονταν από τα νερά των πηγών αυτών. Αυτό πραγματοποιούνταν με τα αυλάκια που ακόμη και σήμερα περνάνε μέσα από το χωριό μας. Το νερό των πηγών έφτανε μέχρι το γεφυράκι που είναι λίγο πριν την παράκαμψη της Αγιάς αλλά και μέχρι την διασταύρωση Αετολόφου. Μάλιστα υπήρχε και υπεύθυνος ( ο νεροκράτης που λέγαμε παλιά ) για να ποτίσει τα χωράφια αυτά. Σήμερα ελάχιστα είναι τα χωράφια που ποτίζονται με τα αυλάκια.

Τμήμα αυλακιού που χρησιμοποιούταν για την άρδευση κτημάτων

Επίλογος

           Η περιοχή αυτή βλέπουμε πως  είχε ιδιαίτερη σημασία σε παλιότερες εποχές. Πολύς κόσμος δούλευε στους μύλους και στις υδροτριβές. Με το πέρασμα, όμως, των χρόνων σιγά σιγά εγκαταλείφτηκαν και ερημώθηκαν. Θα μπορούσαν  σήμερα κάποιες  από αυτές εγκαταστάσεις να καθαριστούν, ώστε να είναι επισκέψιμες από διάφορα σχολεία. Στο πλαίσιο περιβαλλοντικών προγραμμάτων για το νερό, θα μπορούσαν οι μαθητές να καταλάβουν πώς αυτό βοηθούσε στη μεταποίηση της φλοκάτης. Να δούνε ποια διαδρομή ακολουθούσε και ποια τα βήματα της μεταποίησης. Αυτό είναι ακόμη πιο εφικτό στη μοναδική νεροτριβή της περιοχής που λειτουργεί  και σήμερα.

          Πέρα από τις επισκέψεις στις νεροτριβές, κάποιος μπορεί να περπατήσει στο μονοπάτι που οδηγεί στις πηγές μάνα νερού. Μια διαδρομή ιδιαίτερου φυσικού κάλους μέσα στα πλατάνια. Αξίζει, λοιπόν, να επισκεφτεί κάποιος την περιοχή αυτή, για να θαυμάσει το πανέμορφο τοπίο, αλλά και για να δει από κοντά την νεροτριβή που, όπως προείπαμε, αποτελεί ζώσα παράδοση.

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: